ÇOCUK VE OYUN
Psikolojik sağaltımda oyun terapisini kullanmanın gerekliliğini ve mantığını tam olarak anlayabilmek için, öncelikle oyunun psikolojisi hakkında bazı temel bilgilerin bilinmesi gerekmektedir. Oyunu tanımadan psikoloji ile oyunu bağdaştırmak “yapbozun” bazı parçalarının eksik kalması gibidir. Oyun, insanlık tarihi kadar eski ve evrenseldir. Oyunun ilk ortaya çıkışı net olarak bilinmese de bilimsel araştırmalar ve arkeolojik kazılar, oyunun çok önceden beri insan hayatında yer aldığını kanıtlar niteliktedir. Oyun, dünyada çocuklar var olduğundan beri var olan bir olgudur. Çocuklar vakitlerinin büyük çoğunluğunu oyun ile geçirirler. Çocuklar için oyunun önemine dair sözler, ilk düşünür ve filozoflar tarafından ifade edilmiştir. Oyunun eğitim amaçlı kullanımı 1900’lü yıllarda olmuştur.
Oyun çocuklar için doğal bir süreçtir ve çocuk denildiğinde akla oyun gelmektedir. Landreth, oyunun çocuklar için doğallığını “Kuşlar uçar, balıklar yüzer ve çocuklar oynar.” cümlesi ile ifade etmiştir. Landreth’e göre oyun çocukların doğal iletişim aracıdır. Oyun çocuğun kendini ifade etmek için kullandığı sembolik bir dildir. Aynı zamanda çocuklar, oyun yolu ile birçok gelişim alanında gelişim sağladığı gibi oyun yolu ile aynı zamanda birçok sorunların da üstesinden gelebilmektedir. Oyunun psikolojik olarak iyileştirici yönü ile ilgilenen terapi alanı oyun terapisidir.
Oyun, insanın özgürlük duygusunu yansıtmaktadır. Oyun yolu ile insanlar hareket etme, arkadaşlık etme gibi arzularını gidermektedirler. Doğada, canlılar bir ihtiyaç duyduklarında o ihtiyacını gidermeye yönelik girişimlerde bulunurlar. Tüm ihtiyacı karşılandıktan sonra geriye kalan ( fazla) güçlerini herhangi bir amaca yönelik olmayan atlama, zıplama, ötme, yuvarlanma gibi davranışlar yaparak harcarlar. Çocuklar da, fiziksel ihtiyaçları olduğu gibi oyun ihtiyaçlarını giderme eğilimi içinde olurlar. Çünkü oyun, çocuk için eşsiz bir katarsistir. Çocuğu fiziksel ve psikolojik yönden rahatlatır, doyuma ulaşmasını sağlar.
Oyunun Faydaları
*Gelişimi Hızlandırır
*Çocukların kendilerini ifade etmelerini sağlar
*Bilinçaltı-bilinçdışına erişimi kolaylaştırır
*Katarsis: Bastırılan ve bilinçdışına itilen duyguları açığa çıkartma (ağlama, bağırma gibi) sağlar.
*Stres aşılama: Hafif stres durumları oluşturarak .ocuğu büyük streslere karşı dayanıklı hale getirme. (Okula bailama, doktora veya diş hekimine gitme gibi stres verici olaylar oyunda prova yapılabilir)
*Toplumda kabul edilebilir görülmeyen durumları kabul edilebilir bir hale çevirme.( Örneğin; tüm toplumlarda savaş kabul görmezken savaş oyunları kabul edilebilir bir alternatiftir)
*Duygusal boşalma sağlar
*Güvenli bağlanmayı destekler
*Üretkenliği geliştirir
*Gerçeği prova etmeyi sağlar
*Fantezinin dengelenmesini sağlar (Örneğin; ürkek çocukların cesur, zayıf çocukların güçlü rolüne girmesi gibi)
*Benlik saygısını geliştirir
*Problem çözme becerilerini, otokontrol ve özdenetim becerilerini geliştirir.
OYUN TERAPİSİ
Oyun Terapisi 1900’lü yılların başından itibaren kullanılmaya başlanan bir terapi yaklaşımıdır ve çocuklarda görülen davranış sorunlarının ve psikolojik sorunlarının çözümünde etkili bir yöntemdir.
Biz yetişkinler, yaşadığımız herhangi bir soruna karşı almamız gereken aksiyonu bilip harekete geçebilmekteyiz örneğin, sorun yaşadığımız kişiyle konuşmak gibi ya da duygu ve düşüncelerimizi açığa vurmak gibi, yani bizi neyin rahatlatacağını ve problemi nasıl çözebileceğimizi bilebiliriz. Fakat çocuklar için böyle bir durum söz konusu değildir. Çocuklar yaşadıkları problemleri oyunlarına lanse ederek oyun yolu ile rahatlama sağlarlar. Bu da bizi, çocuğu daya iyi anlayabilmek ve ona onun dili olan oyunla yaklaşma eğilimi olan oyun terapisine götürür.
Oyun terapisi, oyuncakların kullanıldığı ya da değişik tarzda oyunların oynanarak çocukların hissel olarak kendilerini ifade edebilmesini sağlayan terapi çeşididir. Bu ifade kısmında çocuklar, sorunlu oldukları hareket ve düşünce biçimlerinde rahat hissettirilerek bu sorunun üzerine yoğunlaşılmaya çalışılır. Bu alanda profesyonel eğitim almış terapistler, çocuklar için güvenli bir ortam sunarak, çocukların ailelerinin yanında, okulda ya da diğer sosyal çevrelerinde hissedemedikleri rahatlığı hissetmelerini sağlayarak onların daha cesaretli olmalarına imkan tanımaktadır.
Gerçekleştirilen oyun terapisi esnasında; terapistler genel olarak çocuklar fark etmese de duygusal anlamda kendilerini ifade etmelerini kolaylaştıracak oyuncaklar kullanmaktadır. Bu durum oyun oynarken çocuğun hem hayal gücüne hem duygularına tesir ederek terapinin kendiliğinden akıp gitmesine ortam sağlar. Çünkü bilindiği üzere, çocukların kendi hissettiklerini doğru anlamlar yükleyerek ifadeye dökmesi yetişkinlere nazaran daha güçtür. Güç olmasından kasıt, doğru duyguyu doğru şekilde ifade edebilme yetilerinin yaşları itibari ile yetişkinler kadar gelişkin olmadığıdır. Bu sebepten ötürü de oyun terapisine gidenler, oyun esnasında kendi yaşantısından parçaları farkında olmasa da duygusal olarak ortaya dökerek hangi noktada içsel çatışma yaşadığını belli etmeye başlar. Soru sorularak alınamayan cevaplar bu sayede biraz daha uğraştırıcı bir yöntem olsa da ortaya çıkartılabilmektedir.
Oyun Terapisi İçin Uygun Yaş Aralığı Nedir?
Oyun terapisi için en uygun yaş aralığı 3-12’dir.
ÇOÇUĞUMUN OYUN TERAPİSİNE NE ZAMAN İHTİYACI VAR?
Büyüme sürecinin bir noktasında çocukların birçoğu yaşam tecrübeleriyle başa çıkmada zorluk çekebilir ya da ailelerini veya öğretmenlerini endişelendiren davranışlar sergileyebilirler. Eğer siz, çocuğunuzun öğretmeni ya da doktoru, çocuğunuzun davranışlarıyla ilgili endişelenirseniz ya da çocuğunuzun baş etmekte zorlandığını görürseniz, bir uzmana başvurmalısınız; çocuğunuza yardım etmek için önerilen yaklaşım genellikle oyun terapisidir.
EVDEKİ OYUNDAN FARKI NEDİR ?
Oyun terapisti çocuğun kurduğu oyundan yola çıkarak çocuğun iç dünyasını anlayabilir. Çocuğun gündelik hayatında karşılaştığı güçlükler, çatışmalar oyun terapi seanslarında ortaya çıkar. Terapist, çocuğun; aile ilişkileri, arkadaş ilişkileri, kardeş ilişkileri gibi birçok konuda bilgiye ulaşabilir. Çocuğun içinde bulunduğu duygu durumunu gözlemleyebilir.
Oyun terapisi’nin birçok yöntem vardır. Terapist, çocuk için uygun olan yöntemi seçerek yine oyun içinde çocuğun yaşadığı sıkıntıları, güçlükleri, çatışmaları çözümlenmesine yardımcı olur. Dolayısıyla evde oynanan oyundan çok farklı olduğunu söyleyebiliriz
AİLELER OYUN TERAPİSİNİ ÖĞRENEBİLİR Mİ?
Oyun Terapisinin farklı teknikleri vardır. Aileler genellikle evde çocukları ile oyun oynarken eğitici oyunlar, oyuncaklar seçmekte ya da çocuklarının kurdukları oyunlarda genellikle yönlendirici, kural belirleyici rol oynamaktadırlar. Bizler, ailelere terapatik bir araç olarak oyunu nasıl oynayabileceklerini öğretebilmekteyiz. Aileler oyun terapisini öğrenerek hem çocukları ile ilişkilerini geliştirebilir, hem çocuklarının duygusal ihtiyaçlarını fark edebilir, hem de çocuklarının yaşantılarını gözlemleme fırsatı yakalayabilirler. Ayrıca seanslar sonrasında oyun terapisinin anne-baba arasındaki iletişimini de arttırdığını görülmektedir.
OYUN TERAPİSİ HANGİ DURUMLARDA KULLANILIR?
Kaygı bozuklukları; Çocukluk korkuları (yalnız kalma, karanlık, hayvan korkusu)
Depresyon,
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu,
Uyku bozuklukları; Kâbuslar vb.
Beslenme Problemleri,
Alt ıslatma, dışkı kaçırma,
Tırnak emme-parmak emme,
Kardeş kıskançlığı,
Obsesif kompulsif bozukluklar (Kaygı bozuklukları)
Agresyon, öfke problemleri
Davranış bozukluğu,
Kayıp, yas, travma,
Anne-baba ayrılığı; boşanma vb.,
Aile içi şiddete maruz kalmış çocuklar, oyun terapisinden fayda sağlayabilirler
OTİZMDE OYUN TERAPİSİ
Oyun terapisi, otizm spektrum bozukluğuna sahip çocuklar ile bağ kurmak, onların öğrenmelerine ve büyümelerine yardımcı olmak ve onlarla ilişki kurmak konusunda zengin bir yaklaşım sunmaktadır.
Oyun terapisi en uygun şekilde çocuk üzerinde uygulandığında, otizmin en önemli etkisi olan çevre ile iletişim sorunu zamanla ortadan kalkmaya başlar. Duygu ve düşüncesini çok rahat bir şekilde ifade etmeye başlayan otizmli çocuklar, deneyimlerini de oyun aracılığı ile kazanırlar. Oyun terapisi sırasında değişik roller üstlenen çocuklar, dünyayı kendi duyuları aracılığı ile anlamaya çalışmaktadırlar. Büyüdüğü zaman sürdürmeye devam edeceği uğraşlara ve rollere oyun sayesinde hazırlanmaktadır.
Dış dünya ile kendi iç dünyası arasında yolculuk yapan çocukların kendini ifade etmesi için en iyi alanı yaratan oyunlar, otizm tedavisinde çok etkilidir. Bu nedenle de çoğu otizmli çocuğun tedavisinde oyun terapisi uygulanmaktadır.
Otizmde Oyun Terapisinin Standart Oyun Terapisinden Farkı Nedir?
Kullanılmakta olan oyun terapisinde, çocuğun sınırsız bir özgürlüğe sahip olması ve iletişim için istediği oyuncağı kullanması sağlanır. Ancak durum otizmse, çocuk zaten iletişim kurmayı reddeder. Bu nedenle otizmde oyun terapisini uygularken, çocuğun duygularını ortaya çıkarmasından çok, bir şekilde iletişim gayretine girmesi hedeflenir.
Tanısız çocuklarda oyun terapisinde çocuğun tüm materyalleri istediği gibi kullanması sağlanır. Ancak otizmde, çocuğun hangi oyuncağı nasıl kullanacağı ve nasıl keyif alarak oyun oynayabileceği ona öğretilmelidir.Otizmde yer yer çocuğu oyun içine çekme, çocuğu oyuna itme durumu söz konusu olabilir. İsteksiz çocuklarda bu durum daha sık ortaya çıkar.
Otizmde Oyun Terapisinin Yararları Nelerdir?
Oyun terapisinin yararları otizmli çocuklar için de geçerli olsa da, bazı farklı nüanslar söz konusudur.
- Çocuğu iletişime hazırlar.
- Mahremiyetten kurallı oyunlara, arkadaşlarıyla karşılaştığı sorunlardan takıntılarına kadar geniş bir yelpazede fayda sağlar.
- İletişimi öğretir.
- Oyuncaklarla nasıl oynaması gerektiğini öğretir.
- Oyuncak takıntılarını önlemeye yardımcı olur.
- İyi bir gözlemci ile yapıldığında çocuğun takıntılarının ve davranış problemlerinin nedenlerini ortaya çıkarır.
Otizmde Oyun Terapisinin Bileşenleri Nelerdir?
Otizmde oyun terapisinin 3 temel bileşeni bulunur:
- Oyuncu: Terapist ya da oyun oynayan kişidir. Bu kişinin en önemli özelliği aksiyon yaratması ve dikkat çekici mimikler kullanmasıdır. Ani tepkiler vererek çocuğu şaşırtmalı, aniden dikkat çekmelidir. Aksi halde en iyi oyuncak ve materyaller bile, oyun terapisinde yeterli olmayacaktır.
- Çocuk: Oyun oynamadan önce çocuğun tüm bireysel ihtiyaçları karşılanmış olmalıdır. Açlık, susuzluk, lavabo ihtiyacı gibi sorunlar yaşanmamalıdır.
- Ortam: Ortamda dikkat dağıtıcı herhangi bir materyal bulunmamalıdır. Televizyon, telefon bulunmayan odada çalışılması, çocuğun dikkatini arttırır. Aynı zamanda bir oyun örtüsü kullanmak, sınır çizme ve oyun zamanını ifade etme, konusunda faydalı olacaktır. Oyuncaklar, odada tematik olarak bulundurulmalıdır. Tema harici oyuncaklar, oda içinde bulundurulmaz. Örnek: Yemek yapma temalı bir oyun planladıysanız, sadece tencere, tava, ocak gibi materyaller odada olmalı, araba gibi alakasız oyuncaklar, dikkati dağıtmaması amacıyla odadan çıkarılmalıdır.